Psychiater Herman van Praag in De Kennis van Nu

Herman van Praag

Coen Verbaak spraak voor het wetenschapsprogramma De Kennis van Nu met psychiater Herman van Praag.

Over één fragment denk ik al anderhalve week na. Op de vraag wat de detentie in Westerbork en Theresiënstad voor Van Praag betekent had, antwoordde deze dat hij er niet zoveel last van heeft gehad, maar dat hij er niet op kan vertrouwen dat mensen te hulp komen als iemand in nood is. Om eraan toe te voegen dat hij ook twijfelde of hij zelf wel zou ingrijpen.

Ligt daar de sleutel van het psychisch overleven? Jezelf niet als slachtoffer zien van wrede anderen, maar je door toeval aan de verkeerde kant geplaatst weten? Weten dat je gedrag met name door je positie komt (terwijl hij overigens ook stelt dat er echt slechte mensen bestaan, maar daar had hij het hier niet over).

Hij deelde zo een inzicht met me, dat hij door diep lijden heeft verworven, en dat ik zomaar van hem over mag nemen.

De schoonheid van radio. Beluister de uitzending

Schaadt het u, dan baat het hun

Paul Offit, The Vitamin Myth: Why We Think We Need Supplements:

Seven previous studies had already shown that vitamins increased the risk of cancer and heart disease and shortened lives. Still, in 2012, more than half of all Americans took some form of vitamin supplements. What few people realize, however, is that their fascination with vitamins can be traced back to one man. A man who was so spectacularly right that he won two Nobel Prizes and so spectacularly wrong that he was arguably the world’s greatest quack.

In een voorpublicatie van zijn boek Do You Believe in Magic? The Sense and Nonsense of Alternative Medicine in The Atlantic beschrijft Paul Offit hoe op basis van één frauduleus onderzoek en de niet-aflatende inzet van nobelprijswinnaar Linus Pauling half Amerika overdoses vitaminen en mineralen ging slikken. Men meende daarmee een reeks aan ziekten, waaronder kanker, te kunnen voorkomen of genezen. Onderzoeken die lieten zien dat de kans op voortijdig overlijden hierdoor juist toenam, konden het tij niet keren.

Tussen de regels door is te lezen hoe de vitamine-industrie goud geld verdient aan dit misverstand. Voorstanders van alternatieve geneeswijzen schilderen alternatieve geneeskunde regelmatig af als een complot van de farmaceutische en medische industrie. Maar vaak hebben ze een blinde vlek voor degenen die rijk worden van hun overtuigingen.

Nog steeds staan apotheken vol met vrolijk gekleurde potten vitaminen en mineralen. Neem mij, baat het niet dan schaadt het niet, lijken ze te zeggen. De makers weten beter. Al schaadt het u, het baat hun.

Wielrennen in tijden van rechtlijnigheid

Velen vallen er nu over dat er te weinig geschreven is over doping in het wielrennen. Is dat wel zo? Doping is nooit weggeweest in de teksten over de wielersport. Maar juist die journalisten die het sprookje van de koers in stand hielden, werden gewaardeerd door de wielerliefhebbers. Wielerliefhebbers hadden geen behoefte aan wielerjournalistiek, maar aan wielerverhalen, die de heroïek van de sport versterkten.

Doping hoorde ook bij het heroïsche verhaal. Het kat en muisspel. Met soms vermakelijke uitweidingen, zoals het peertje van [Pollentier](https://nl.wikipedia.org/wiki/Michel_Pollentier “Michel Pollentier – Wikipedia”). We wisten allemaal dat het gebeurde en vonden dat het erbij hoorde. Daar hoorde omkoping van de dopingcontroleurs dan weer niet bij; dan breek je de regels van het kat- en muisspel.

Waarom dan nu de omslag? Het nieuwe spektakel in de media is het circus van overmoed, leugen en bedrog geworden. De banken, corrupte politici, misbruikverhalen, ruzie in ziekenhuizen, omvallende woningbouworganisaties en schoolbesturen. Daar passen slikkende en omkopende wielrenners prima in.

Rode draad is de wens dat de machtigen, ook met terugwerkende kracht, zich voorbeeldig gedragen. Daarbij wordt de heersende cultuur in het verleden buiten beschouwing gelaten. We leven in tijden van ethisch puritanisme. Ik ben benieuwd hoe we daar over een aantal decennia weer tegenaan kijken.

Bookmarks: voorgewassen sla en Philip Roth

Een televisie voor kleurenblinden

Het zou toch moeten bestaan: een televisie voor kleurenblinden. Met een druk op de afstandsbediening worden de kleuren gecomprimeerd in een nauwer spectrum dat kleurenblinden wel volledig kunnen overzien. Rood wordt oranje, groen neigt naar blauw en alle kleuren schikken een beetje op.

Het kan toch niet zijn dat ik de eerste ben die dit bedenkt. Toch heb ik nog nooit van zo’n tv gehoord. En mijn kleurenblinde vader ook niet.

Dat is gek. Want met de moderne elektronica moet zo’n tv simpel te maken zijn. Zodat kleurenblinden ook van voetbal kunnen genieten, als de rode shirtjes niet afsteken tegen het groene gras. (Van mijn vader begreep ik dat Frankrijk-Zweden een superwedstrijd was: blauwe en gele tricots tegen groen gras was prima te zien).

Ik denk dat het punt niet het vinden van de oplossing is, maar de bewustwording van het probleem. Dat kleurenblinden er vanuit gaan dat ze niet alles op de tv goed kunnen zien. Net zoals dat in de werkelijkheid het geval is. En dat er dus nog nooit bij Philips of Sony om een tv voor kleurenblinden is gevraagd.

Terwijl de tv prima de werkelijkheid zo kan vervormen dat alles een eigen kleur heeft, ook voor kleurenblinden.

Een nieuw manifest

Today, 164 years after Marx and Engels wrote about grave-diggers [in het Communistisch Manifest], the truth is almost the exact opposite. The proletariat, far from burying capitalism, are keeping it on life support. Overworked, underpaid workers ostensibly liberated by the largest socialist revolution in history (China’s) are driven to the brink of suicide to keep those in the west playing with their iPads. Chinese money bankrolls an otherwise bankrupt America.

The Guardian beschrijft in welke vormen het marxisme weer opgeld doet.

Het teruggrijpen naar (ideologische of religieuze) heilsleren in tijden van crisis is tekenend. Het is het signaal dat we het niet meer weten, dat we de oude wijzen bidden om ons te redden.

Waar je zou denken, dat nieuwe problemen nieuwe oplossingen vragen, slaan we elkaar om de oren met het oude.

Wie ziet nog toekomst? Wie gelooft dat het beter kan worden dan het vroeger was? Dat krampachtig vasthouden of enkel achteruitkijken zorgen dat je de nieuwe mogelijkheden mist?

Een denker van honderdvijftig jaar geleden zal ons niet redden. Het is tijd voor een nieuw manifest.